درمان واریس با لیزر به دو نوع تقسیم میشود: لیزر درون وریدی برای رگهای واریسی (رگهای طنابی و برجسته پا) و لیزر سطحی برای رگهای عنکبوتی و شبکهای (رگهای بنفش یا قرمز ریز).
لیزر درونوریدی در ادامه نشان داده شده است:
لیزر سطحی در ادامه نشان داده شده است:
لیزر درونوریدی: وقتی درمان و زیبایی، همزمان اتفاق میافتند
لیزر درونوریدی (Endovenous Laser Ablation) یکی از مؤثرترین و کمتهاجمیترین روشها برای درمان رگهای واریسی است.
رگهای واریسی بهدلیل اختلال در بازگشت خون به قلب، برجسته و پیچخورده شده و بهوضوح زیر پوست دیده میشوند. تصاویر زیر نمونههایی از این رگها هستند:
برای مشاهده نمونههای بیشتر به مقاله عکس واریس پا مراجعه کنید.
عکس قبل و بعد از درمان با لیزر درون وریدی
در این روش، یک فیبر نوری نازک از طریق یک سوزن ظریف وارد رگ نارسا میشود و با تابش انرژی لیزر، باعث جمعشدن و در نهایت بستهشدن دائمی رگ بیمار میشود. خون پس از آن از طریق رگهای سالم دیگر جریان مییابد. درد حین درمان غالبا خفیف است و بهصورت احساس سوزش یا فشار خفیف میباشد. از آنجاییکه هیچ برش جراحی وجود ندارد، اثری از جای زخم یا بخیه روی پوست باقی نمیماند.
مدتزمان هر جلسه حدود ۱۵ تا ۳۰ دقیقه است و اکثر بیماران تنها با ۱ تا ۳ جلسه درمان میشوند. طبق نتایج یک مطالعه بالینی روی 350 بیمار، لیزر داخلوریدی توانسته در ۹۸.۲ درصد از بیماران، نارسایی وریدی را بهطور کامل در همان جلسه اول درمان کند. پس از هر جلسه، علائم واریس مانند سنگینی پا، درد و سوزش کاهش مییابد. محوشدن رگهای برجسته زیر پوست نیز معمولاً بین ۳ تا ۶ هفته پس از شروع درمان قابل مشاهده است.
بیماران میتوانند بعد از عمل به فعالیتهای روزمره خود بازگردند، اما تا چند هفته از ورزشهای سنگین، ایستادن طولانیمدت، و گرمای زیاد (مانند حمام داغ) باید اجتناب کنند. عوارض احتمالی نادرند، اما ممکن است شامل کبودی، تغییر رنگ موقت پوست یا التهاب سطحی باشند. رگ به مرور توسط بدن جذب شده و امکان عود بیماری در آن وجود ندارد.
اگرچه لیزر داخلوریدی (EVLA) روشی کمتهاجمی برای درمان رگهای واریسی است، اما در برخی افراد انجام این روش نیازمند بررسیهای پزشکی بیشتر است.
- افراد با اختلالات انعقادی یا مصرف داروهای ضد لخته مانند وارفارین: خطر خونریزی شدید یا لخته وجود دارد؛ فقط با تنظیم دقیق دارو و نظارت تخصصی قابلانجامم است.
- زنان باردار (بهویژه سهماهه اول و سوم): به دلیل تغییر در گردش خون و افزایش احتمال لختهسازی یا خونریزی، انجام لیزر در این دوران میتواند خطرناک باشد و معمولاً به پس از زایمان موکول میشود.
- افراد دارای زخم یا عفونت در محل درمان: انجام لیزر در این شرایط ممکن است باعث گسترش عفونت یا تأخیر در ترمیم شود. ابتدا باید عفونت یا زخم تحت درمان با آنتیبیوتیک یا مراقبت موضعی قرار گیرد.
نحوه انجام لیزر داخلوریدی (EVLA)
در ابتدا، مسیر رگ نارسا با سونوگرافی داپلر مشخص و روی پوست علامتگذاری میشود تا ورود فیبر لیزر و هدایت آن به محل مناسب با دقت انجام گیرد. در ادامه یک برش بسیار کوچک روی پوست ایجاد میشود و فیبر نوری دستگاه لیزر از این طریق وارد رگ واریسی میشود.
فیبر تا نزدیکی بخشی از رگ هدایت میشود که محل نارسایی دریچهای است. قبل از شروع تابش، محلول تومسنت بهصورت گسترده اطراف رگ تزریق میشود تا ناحیة درمان بیحس شود و از سوختگی بافتهای اطراف جلوگیری گردد.
سپس، با فعالسازی دستگاه، نوک فیبر شروع به انتشار گرما میکند.
پزشک بهتدریج فیبر را از مسیر رگ به عقب میکشد، درحالیکه گرمای تولیدشده موجب تخریب دیواره داخلی رگ میشود.
در نهایت رگ به طور کامل بسته میشود. محل ورود ابزارها پانسمان شده و بیمار میتواند همان روز به خانه بازگردد.
آنچه تفاوت لیزر درون وریدی موفق و ناموفق را رقم میزند
موفقیت لیزر درونوریدی به طور مستقیم وابسته به دقت اجرای تکنیک و رعایت اصول درمانی است. برخی خطاهای رایج در حین انجام این روش میتوانند به عدم موفقیت لیزر درون وریدی بینجامند:
❌انتخاب نادرست بیمار (Mis-selection): موفقیت درمان با لیزر داخلوریدی به طور مستقیم به انتخاب صحیح بیمار و ارزیابی دقیق ویژگیهای ورید بستگی دارد. در صورت نبود نارسایی وریدی، یعنی زمانی که دریچههای درون رگ بهدرستی کار میکنند و جریان خون طبیعی است، بستن رگ با لیزر نهتنها اثری در کاهش علائم ندارد، بلکه میتواند موجب اختلال در تخلیه خون از اندام شود.
❌محلیابی نادرست نوک فیبر لیزر: وریدهای واریسی، از وریدهای سطحی هستند. اگر نوک فیبر لیزر بیش از حد به محل اتصال این وریدها به سیستم وریدی عمقی نزدیک شود، ممکن است به دریچهها یا عروق عمقی آسیب حرارتی وارد شود. فاصلهگذاری ناکافی در این مرحله ممکن است موجب عود واریس یا بروز لخته شود.
❌تزریق ناکافی محلول تومسنت: عدم تزریق یا تزریق ناکافی محلول تومسنت به اطراف رگ، میتواند به سوختگی پوست، درد قابلتوجه یا التهاب بافتهای اطراف منجر شود. این محلول نهتنها نقش بیحسکننده دارد، بلکه بهعنوان یک لایه محافظ در برابر انتشار گرمای لیزر به بافتهای مجاور عمل میکند.
- حتماً به کلینیک یا مرکز تخصصی واریس مراجعه کنید، نه مراکز عمومی زیبایی: انجام لیزر در مراکزی که فاقد پزشک عروق یا متخصص واریس (فلبولوژیست) یا تجربه در درمان نارساییهای وریدی هستند، میتواند باعث انتخاب اشتباه رگ یا آسیب به سیستم وریدی شود.
- امکانات مرکز درمان: اطمینان حاصل کنید مرکز درمانی مجهز به سونوگرافی داپلر، محلول تومسنت و کیت استریل لیزر باشد.
- اطمینان حاصل کنید درمان توسط پزشک (و نه اپراتور یا پرستار) انجام میشود: واردکردن فیبر لیزر و تعیین محل دقیق آن باید تحت هدایت مستقیم پزشک باتجربه صورت گیرد.
چگونه اثرگذاری لیزر درون وریدی را افزایش دهیم؟
با اینکه بخش عمدة موفقیت درمان وابسته به اجرای صحیح آن است، اما برخی اقدامات سادة پس از انجام EVLA میتوانند در تسریع بهبود نقش مؤثری ایفا کنند.
✅راهرفتن بلافاصله پس از درمان
بلافاصله پس از پایان لیزر داخلوریدی، بیمار باید برای چند دقیقه در محیط درمانی راه برود. این کار باعث فعالشدن پمپ عضلانی پا، بهبود گردش خون و کاهش خطر تشکیل لخته میشود. برخلاف تصور، استراحت مطلق بعد از لیزر نهتنها ضروری نیست، بلکه میتواند خطرناک باشد. راهرفتن در همان روز به شروع سریعتر فرایند بهبودی و کاهش ورم کمک میکند.
✅استفاده منظم از جوراب واریس
پوشیدن جوراب واریس با فشار مناسب (تجویز شده توسط پزشک) پس از لیزر داخلوریدی برای رگ درمانشده مناسب است. این جوراب با اعمال فشار یکنواخت، التهاب و تورم اطراف رگ درمانشده را کاهش میدهد، فشار روی رگهای مجاور را کم میکند و از تجمع خون در ناحیه درمانشده جلوگیری مینماید. همچنین، فشار جوراب جریان خون در رگهای سالم را بهبود میبخشد و خطر تشکیل واریس در آنها کاهش میدهد. جوراب باید ۱ تا ۲ هفته روزانه، جز هنگام خواب (مگر پزشک توصیه کند)، استفاده شود.
✅اجتناب از ایستادن یا نشستن طولانیمدت
اجتناب از ایستادن یا نشستن طولانیمدت پس از لیزر داخلوریدی ضروری است. تغییر وضعیت هر ۳۰ تا ۴۵ دقیقه، مانند راهرفتن کوتاه یا بالابردن پاها، فشار روی رگهای مجاور را کاهش میدهد و از تجمع خون در ناحیه درمانشده جلوگیری میکند. این کار جریان خون را بهبود میبخشد، التهاب و ورم اطراف رگ درمانشده را کم میکند و خطر تشکیل لخته (ترومبوز) یا واریس جدید در رگهای سالم را کاهش میدهد.
✅پرهیز از ورزشهای شدید یا سنگین
پرهیز از ورزشهای شدید یا سنگین، مانند دویدن یا وزنهبرداری، تا ۲ تا ۴ هفته پس از لیزر داخلوریدی مهم است. این فعالیتها میتوانند التهاب در ناحیه درمانشده را افزایش دهند یا به رگهای مجاور فشار بیاورند. در عوض، ورزشهای سبک مثل پیادهروی آرام (با تأیید پزشک) جریان خون را بهبود میبخشد، ورم اطراف رگ درمانشده را کاهش میدهد و از بروز واریس در رگهای سالم جلوگیری میکند.
✅پیگیری با سونوگرافی طبق برنامه
پیگیری با سونوگرافی داپلر طبق برنامه (معمولاً ۱ ماه پس از درمان) برای بررسی رگ درمانشده حائز اهمیت است. این کار اطمینان میدهد که رگ به طور کامل بسته شده و هیچ التهاب یا لختهای (ترومبوز) در ناحیه درمانشده یا رگهای مجاور وجود ندارد. همچنین سونوگرافی منظم به کاهش خطر بروز واریس در رگهای سالم کمک میکند و با شناسایی زودهنگام مشکلات، بهبودی رگ درمانشده را تضمین میکند.
آیا میتوان بهجای لیزر درون وریدی از روش دیگری برای درمان استفاده کرد؟
لیزر داخلوریدی (EVLA) در کنار رادیوفرکوئنسی (RFA) بهعنوان دو روش اصلی و استاندارد در درمان وریدهای واریسی شناخته میشوند. هر دو روش کمتهاجمی، مؤثر و دارای دوره نقاهت کوتاه هستند و در اکثر بیماران نتایج بسیار خوبی ایجاد میکنند. انتخاب بین آنها معمولاً به تجربه پزشک و تجهیزات موجود در کلینیک بستگی دارد؛ نه برتری قطعی یکی نسبت به دیگری.
در برخی موارد خاص که رگها بیش از حد سطحی، پیچخورده یا برای ورود فیبر مناسب نباشند، ممکن است از روش فلبکتومی (برداشتن مستقیم رگ از زیر پوست با ابزار ظریف) استفاده شود. این روش نیز اثربخشی بالایی دارد، اما معمولاً بهعنوان مکمل یا جایگزین لیزر در موقعیتهای خاص استفاده میشود.
| معیار مقایسه | لیزر داخلوریدی (EVLA) | رادیوفرکوئنسی (RF Ablation) | فلبکتومی (برداشتن رگ) |
| نوع روش | کمتهاجمی با انرژی لیزری | کمتهاجمی با امواج رادیویی | خارجکردن رگ از زیر پوست با ابزار ظریف و برشهای کوچک |
| نیاز به برش جراحی | ندارد | ندارد | دارد، اما بسیار کوچک و بدون نیاز به بخیه |
| نوع بیحسی | بیحسی موضعی با محلول تومسنت | بیحسی موضعی با محلول تومسنت | بیحسی موضعی |
| مدتزمان انجام | ۱۵ تا ۳۰ دقیقه | ۱۵ تا ۳۰ دقیقه | ۳۰ تا ۶۰ دقیقه |
| جای زخم | معمولاً ندارد | معمولاً ندارد | جای زخم بسیار کوچک، بهمرور محو میشود |
| میزان درد پس از درمان | خفیف (سوزش یا فشار موقت) | خفیف (سوزش یا فشار موقت) | خفیف تا متوسط (بسته به تعداد برشها) |
| دوره نقاهت | ۱ تا ۳ روز برای فعالیتهای روزمره، ۲ تا ۴ هفته برای ورزش سنگین | ۱ تا ۳ روز برای فعالیتهای روزمره، ۲ تا ۴ هفته برای ورزش سنگین | ۳ تا ۷ روز برای فعالیتهای روزمره، ۲ تا ۴ هفته برای ورزش سنگین |
| میزان اثربخشی | بسیار بالا | بسیار بالا | بالا |
| هزینه | نسبتاً بالا | نسبتاً بالا | متوسط |
لیزر سطحی: روشی مکمل برای بهبود ظاهری
لیزر سطحی، روشی موفق برای درمان رگهای عنکبوتی و شبکهای است.
رگهای عنکبوتی، رگهای نازک قرمز یا بنفش با ظاهری شاخهای یا تارعنکبوتیاند که بیشتر به دلایل زیبایی مورد توجه قرار میگیرند. تصاویر زیر نمونههایی از این رگها هستند:
رگهای شبکهای، کمی بزرگتر از رگهای عنکبوتیاند که بهصورت خطوط پراکنده یا مشبک دیده میشوند و معمولاً بهدلیل ظاهر یا سوزش خفیف اهمیت مییابند. تصاویر زیر نمونههایی از این رگها هستند:
لیزر سطحی یکی از روشهای غیرتهاجمی برای درمان رگهای عنکبوتی و شبکهای است. در این روش، نور لیزر روی رگهای سطحی تابیده میشود و بهمرور باعث بستهشدن و کمرنگشدن آنها میشود. درمان معمولاً بدون درد انجام میشود یا ممکن است تنها احساس گرمای خفیفی روی پوست ایجاد کند. نیازی به برش نیست و جای زخم روی پوست باقی نمیماند. اکثر افراد پس از انجام لیزر سطحی میتوانند بلافاصله به فعالیتهای عادی روزانه خود ادامه دهند. برای رسیدن به نتیجة مطلوب، ممکن است بسته به وضعیت رگها، چند جلسه درمان نیاز باشد.
شواهد بالینی نشان میدهد که لیزر سطحی، بهعنوان مؤثرترین گزینه درمانی شناخته نمیشود. در مقابل، اسکلروتراپی طی سالها بهعنوان استاندارد طلایی در درمان رگهای عنکبوتی و شبکهای به شمار میرود. در یک مطالعه بالینی کنترلشده روی ۲۰ بیمار که در هر دو پای خود رگهای عنکبوتی هماندازه داشتند، در یکی از پاها اسکلروتراپی و در پای دیگر لیزر انجام شد. نتایج در فواصل زمانی یک و سه ماه پس از درمان نشان داد که رگهای تحت درمان با اسکلروتراپی، با تعداد جلسات کمتر و اثربخشی بالاتر بهبود یافتند (منبع). اثربخشی لیزر وابسته به تنظیمات دقیق دستگاه (مانند طول موج، شدت، مدتزمان پالس) بوده و اغلب بهعنوان درمان مکمل یا در شرایط خاص توصیه میشود، نه بهعنوان انتخاب اول (منبع 1، منبع 2). همچنین باید توجه داشت که هزینه لیزر بیشتر از اسکلروتراپی است.
اسکلروتراپی: قطعیترین روش برای حذف رگهای عنکبوتی و شبکهای
اسکلروتراپی موثرترین روش برای درمان رگهای عنکبوتی و شبکهای است که با حداقل ناراحتی و بدون نیاز به جراحی انجام میشود.
عکس قبل و بعد از درمان با اسکلروتراپی
در اسکلروتراپی، مادهای مخصوص (اسکلروزان) به داخل رگ تزریق میشود تا باعث بستهشدن و جذب تدریجی آن توسط بدن شود. این روش سرپایی، بدون نیاز به بیحسی و بدون دوره استراحت انجام میشود. نتیجه ظاهری معمولاً بلافاصله قابلمشاهده است و بهبود کامل بین ۳ تا ۸ هفته طول میکشد. بیشتر بیماران با ۱ تا ۳ جلسه به نتیجه مطلوب میرسند. عوارض احتمالی مانند کبودی یا تیرگی موقت پوست نیز معمولاً ظرف چند روز برطرف میشود. در مطالعهای بالینی که روی ۵۰ بیمار انجام شد، نرخ موفقیت کامل درمان با اسکلروتراپی ۹۳ درصد گزارش شده است. همچنین، پس از پیگیری ششماهه، ۹۰ درصد بیماران همچنان بدون علامت بودند.
سؤالات متداول
آیا لیزر باعث ایجاد لخته خون میشود؟
در مورد لیزر درونوریدی، اگر درمان بهدرستی انجام شود و مراقبتهای پس از آن رعایت گردد، خطر تشکیل لخته بسیار پایین است. لیزر سطحی چنین خطری ندارد.
آیا میتوان روی رگهای پشت زانو هم لیزر انجام داد؟
بله اگر رگ پشت زانو دچار نارسایی باشد و مسیر آن برای ورود فیبر مناسب باشد، لیزر درونوریدی قابلانجام است. همچنین لیزر سطحی نیز بدون مانع قابلاستفاده است.
چه زمانی پس از لیزر میتوان استحمام کرد؟
پس از لیزر درونوریدی، از روز بعد میتوان دوش گرفت. در لیزر سطحی نیز معمولاً محدودیتی وجود ندارد، بهجز پرهیز از آب داغ در روزهای ابتدایی.
آیا میتوان واریس ناشی از بارداری را با لیزر درمان کرد؟
بله اما معمولاً لیزر درونوریدی و سطحی هر دو به پس از پایان بارداری موکول میشوند.
آیا رگهایی که با لیزر بسته میشوند ممکن است دوباره باز شوند؟
در لیزر درونوریدی، رگ بهطور کامل بسته و جذب میشود و احتمال بازگشت آن بسیار پایین است. لیزر سطحی ممکن است برای بعضی رگهای عنکبوتی یا شبکهای نیاز به تکرار داشته باشد.
آیا میتوان همزمان با لیزر، از روش درمانی دیگری هم استفاده کرد؟
بله اگر هدف درمان نارسایی وریدی باشد، از لیزر درونوریدی استفاده میشود و در صورت نیاز به بهبود ظاهر رگهای باقیمانده، ممکن است پزشک پس از آن، اسکلروتراپی را نیز انجام دهد.
آیا ممکن است لیزر باعث تغییر رنگ پوست شود؟
در لیزر سطحی، تغییر رنگ موقت پوست گاهی دیده میشود. در لیزر درونوریدی این عارضه نادر است.
آیا پس از انجام لیزر میتوان از کرم ترمیمکننده استفاده کرد؟
بله با توصیه پزشک، استفاده از کرمهای ضدالتهاب یا ترمیمکننده ممکن است مفید باشد.
آیا لیزر در فصل تابستان هم قابلانجام است؟
بله هر دو نوع لیزر در تابستان قابل انجاماند. فقط باید از تماس مستقیم با گرمای زیاد اجتناب شود.
اگر رگهای من خیلی نازک یا سطحی باشند، لیزر برایم مناسب است؟
در این شرایط، لیزر سطحی انتخاب مناسب است. لیزر درونوریدی بیشتر برای رگهای برجسته و نارسای عمقی کاربرد دارد.
