اسکلروتراپی؛ آیا برای همه انواع واریس جواب می‌دهد؟

اسکلروتراپی یک روش درمانی نیمه‌تهاجمی، کم‌خطر و با عوارض جانبی محدود است که برای درمان رگ‌های تلانژکتازی (رگ‌های عنکبوتی قرمز) و رتیکولار (رگ‌های شبکه‌ای و آبی) به کار می‌رود. در موارد واریس پیشرفته، اسکلروتراپی ممکن است همراه با روش‌های دیگری مانند لیزر یا رادیوفرکانسی انجام شود تا اثربخشی درمان بیشتر شود. برای رسیدن به نتیجه مطلوب معمولاً نیاز به ۲ تا ۳ جلسه درمانی با فاصله حدود ۶ هفته‌ای وجود دارد. اثر اسکلروتراپی در ناحیه درمان‌شده پایدار است و عروق بسته‌شده دوباره باز نمی‌شوند. با این حال، اگر عوامل مستعدکننده مانند ژنتیک، اضافه‌وزن یا ایستادن طولانی‌مدت همچنان وجود داشته باشند، احتمال ایجاد رگ‌های جدید در سایر بخش‌های بدن وجود دارد.

در اینجا می‌توانید تصاویر اسکلروتراپی را ببینید:

اسکلروتراپی چیست

اسکلروتراپی یک روش ساده، مؤثر و نیمه‌تهاجمی برای درمان رگ‌های واریسی است که بدون نیاز به بیهوشی یا جراحی انجام می‌شود. این فرایند در محیط کلینیک و شرایط استریل صورت می‌گیرد؛ ناحیه مورد نظر ابتدا با الکل ضدعفونی می‌شود، سپس پزشک با استفاده از سوزنی بسیار ظریف (قطر حدود 0.3 میلی‌متر) ماده‌ی اسکلروزان را به شکل مایع یا فوم داخل رگ تزریق می‌کند.

کل فرایند بسته به وسعت ناحیه مورد درمان حدود ۳۰ تا ۴۰ دقیقه طول می‌کشد. پس از پایان کار، پزشک معمولاً روی ناحیه‌ی تزریق پانسمان قرار می‌دهد تا فشار کافی روی رگ‌ها ایجاد شود. توصیه می‌شود این پانسمان به مدت ۲۴ تا ۴۸ ساعت باز نشود.

این روش نیاز به استراحت یا بستری ندارد و بیمار می‌تواند بلافاصله پس از جلسه به کارهای روزمره خود بازگردد. حتی در بسیاری از موارد پزشک توصیه می‌کند بیمار یک پیاده‌روی کوتاه انجام دهد تا گردش خون بهتر شود.

اسکلروتراپی علاوه بر بهبود ظاهر پوست، موجب کاهش احساس ناراحتی پا و کمک به سلامت عروق می‌شود. اگرچه ممکن است تغییرات ظاهری تا حدی بلافاصله قابل مشاهده باشند، اما روند محو شدن رگ‌ها طی روزها و هفته‌های بعد ادامه می‌یابد. برای رسیدن به نتیجه کامل معمولاً ۲ تا ۳ جلسه درمانی با فاصله حدود ۶ هفته‌ای لازم است.

اسکلروتراپی برای چه کسانی مناسب است؟

رگ‌های واریسی زمانی ایجاد می‌شوند که رگ‌ها توانایی طبیعی خود در بازگرداندن خون به قلب را از دست بدهند. در این حالت، خون در رگ‌ها جمع می‌شود و علاوه بر ایجاد ظاهر ناخوشایند، می‌تواند باعث بروز علائمی مانند درد، گرفتگی و سنگینی پاها شود. این رگ‌ها معمولاً به شکل رگ‌های سطحی تلانژکتازی (عنکبوتی) و رتیکولار (شبکه‌ای) یا رگ‌های واریسی عمیق‌تر روی پاها، ران، ساق و پشت زانو ظاهر می‌شوند. برای مشاهده نمونه‌های تصویری و آشنایی دقیق‌تر با انواع رگ‌ها، می‌توانید به مقاله عکس واریس پا: شناخت انواع رگ‌های عنکبوتی، شبکه‌ای و واریسی با توضیح و تصویر مراجعه کنید.

اسکلروتراپی تلانژکتازی (رگ‌های عنکبوتی) و رتیکولار (رگ‌های شبکه‌ای)

این رگ‌ها معمولاً خطرناک نیستند و بیشتر یک مشکل زیبایی محسوب می‌شوند. این نوع رگ‌ها سطحی هستند و ارتباطی با نارسایی عمیق وریدی ندارند؛ بنابراین نیازی به جراحی یا درمان‌های تهاجمی برای آن‌ها وجود ندارد. هدف اصلی درمان، بهبود ظاهر پوست و پیشگیری از گسترش رگ‌های غیرطبیعی است.

برای درمان، معمولاً از اسکلروتراپی مایع با غلظت پایین یا فوم با غلظت بسیار کم استفاده می‌شود. این درمان در ۲ تا ۳ جلسه انجام می‌گیرد و نتایج آن معمولاً از همان روزهای ابتدایی تا چند هفته بعد به‌تدریج نمایان می‌شود.

اسکلروتراپی برای رگ‌های طنابی

در واریس رگ‌های طنابی یک اختلال واقعی در عملکرد دریچه‌های رگ‌ها رخ داده است. هرچند این نوع واریس به‌طور کامل فرد را زمین‌گیر نمی‌کند، اما می‌تواند کیفیت زندگی را به‌شدت کاهش دهد.

اسکلروتراپی برای درمان واریس رگ‌های طنابی به عنوان درمان تکمیلی به همراه لیزر یا رادیوفرکانسی و در برخی بیماران همراه با فلبکتومی استفاده می‌شود. در این نوع واریس ابتدا باید منشأ رگ‌ها شناسایی شود. برای تعیین منشأ اصلی بیماری، سونوگرافی داپلر انجام می‌شود. اگر مشکل از رگ‌های سطحی باشد، درمان با روش‌هایی مانند لیزر یا رادیوفرکانس برای بستن رگ معیوب صورت می‌گیرد.

در لیزر یا رادیوفرکانس، یک فیبر نازک داخل رگ قرار داده می‌شود و با انتقال انرژی حرارتی، دیواره رگ بسته و تخریب می‌گردد؛ سپس به مرور زمان توسط بدن جذب می‌شود (اینجا ببینید)

در ادامه، برای بستن کامل رگ‌های باقی‌مانده یا ریزتر، اسکلروتراپی تکمیلی انجام می‌شود. در این مرحله معمولاً از فوم اسکلروزان استفاده می‌شود. مطالعات نشان داده‌اند که استفاده از ترکیب لیزر و اسکلروتراپی تأثیر بیشتری نسبت به درمان واریس با اسکلروتراپی یا لیزر به تنهایی دارد (منبع). معمولاً لیزر و اسکلروتراپی هردو در یک جلسه درمانی انجام می‌شوند.

اسکلروتراپی درد دارد؟

اسکلروتراپی با سوزن‌های خیلی نازک با اندازه 0.3 میلی‌متر انجام می‌شود،  معمولاً درد زیادی ندارد و اغلب بیماران آن را قابل‌تحمل یا حتی بدون درد توصیف می‌کنند. ممکن است هنگام تزریق کمی سوزش یا فشار احساس شود، به‌ویژه اگر فوم غلیظ‌تر باشد یا رگ در عمق بیشتری قرار داشته باشد. حین اسکلروتراپی نمی‌توان از بی‌حس کننده‌ها استفاده کرد چون باعث انقباض عروق شده و انجام اسکلروتراپی با چالش مواجهه می‌شود.

ماده اسکلروتراپی به شکل مایع و فوم

ماده اصلی مورد استفاده در اسکلروتراپی برای درمان انواع رگ‌های عنکبوتی و واریس، پلی‌دوکانول یا فیبروین است که به دو شکل مایع یا فوم استفاده می‌شود. فوم همان داروی مایع است که پزشک آن را قبل از تزریق به حالت کف تبدیل کرده و سپس تزریق می‌کند. در درمان تلانژکتازی معمولاً از فرم مایع این داروها استفاده می‌شود، در حالی که برای واریس‌های پیشرفته‌تر، فرم فوم آن‌ها ترجیح داده می‌شود چرا که در غلظت‌های مشابه تأثیر فوم بیشتر از مایع است (منبع). هرچند هر دو ماده دارای تأییدیه سازمان غذا و دارو (FDA) هستند (منبع) اما مطالعات اثربخشی قوی‌تری برای پلی‌دوکانول در درمان واریس گزارش کرده‌اند (منبع).

عوارض اسکلروتراپی

عوارض شایع اسکلروتراپی ممکن است چند روز پس از درمان آغاز شده و تا چند ماه ادامه پیدا کند. این عوارض شامل التهاب و درد در محل تزریق، تورم و قرمزی محدود، و گاهی تغییر رنگ پوست در ناحیه درمان است. در موارد نادر، بیمار ممکن است دچار علائمی خفیف مانند سردرد، احساس فشار یا سنگینی پا، و تهوع گذرا شود. طبق گزارش‌ها، بیشتر این عوارض خفیف و موقتی هستند و معمولاً ظرف چند روز برطرف می‌شوند (منبع).

آیا واریس بعد از اسکلروتراپی برمی‌گردد؟

اگر علت بروز واریس، نارسایی وریدهای صافن باشد و ابتدا درمان با لیزر یا رادیوفرکانس انجام شود و سپس اسکلروتراپی صورت گیرد، به دلیل رفع علت اصلی بیماری، احتمال بازگشت آن بسیار کم و نادر است.

اما در مورد تلانژکتازی یا رتیکولار که منشأ آن‌ها نارسایی عروق نیست و بیشتر تحت تأثیر عواملی مانند ایستادن طولانی‌مدت، اضافه‌وزن، زمینه ژنتیکی یا تغییرات هورمونی زنان ایجاد می‌شوند، امکان مشاهده مجدد وجود دارد. این بازگشت معمولاً در همان محل تزریق اتفاق نمی‌افتد، زیرا رگ‌های آن ناحیه بسته شده‌اند، بلکه در سایر بخش‌ها ممکن است ظاهر شوند.

درمان ناکامل یا ناقص نیز می‌تواند خطر بازگشت واریس را افزایش دهد. به طور کلی، یک جلسه اسکلروتراپی برای درمان کامل کافی نیست. معمولاً 6 هفته پس از جلسه اول، نیاز به ویزیت مجدد وجود دارد و در صورت لزوم تزریق دوباره انجام می‌شود. بر اساس آمار، پس از حدود سه جلسه درمان، حدود 80-95 درصد رگ‌های واریسی و عنکبوتی و علائم بعد از آن برطرف می‌شوند (منبع).

آمادگی قبل از اسکلروتراپی

هرچند برخی منابع توصیه می‌کنند که پیش از انجام اسکلروتراپی از مصرف داروهای رقیق‌کننده خون خودداری شود؛ اما بیمارانی که به دلیل ابتلا به بیماری‌هایی مانند مشکلات قلبی-عروقی، داروهای رقیق‌کننده نظیر وارفارین یا آسپرین مصرف می‌کنند برای قطع آنها حتما باید با پزشک مشورت کنند. از آنجایی که سوزن‌های مورد استفاده در اسکلروتراپی بسیار ظریف‌اند، معمولاً مصرف این داروها مانعی برای انجام درمان ایجاد نمی‌کند.

از نظر تغذیه‌ای، توصیه می‌شود بیمار پیش از جلسه درمان، از خوردن غذاهای سنگین پرهیز کند؛ زیرا معمولاً بعد از اسکلروتراپی، انجام مقداری پیاده‌روی سبک ضروری است. همچنین افزایش مصرف مایعات به‌ویژه آب پیش از درمان، به گشادتر شدن عروق و سهولت روند تزریق کمک می‌کند. در مقابل، مصرف نوشیدنی‌های الکلی می‌تواند موجب کم‌آبی بدن و تنگ شدن عروق شود. عروق تنگ، انجام اسکلروتراپی را دشوارتر کرده و ممکن است نیاز به تکرار درمان ایجاد شود.

اقدامات بعد از اسکلروتراپی

پس از اسکلروتراپی، برای کاهش عوارض مثل کبودی و تورم 7-3 روز جوراب واریس بپوشید. این جوراب‌ها به دیواره‌ی رگ درمان‌شده کمک می‌کنند که به‌خوبی بسته شود و از برگشت خون جلوگیری می‌کنند. همچنین پیاده‌روی آرام روزانه (۱۵ تا ۳۰ دقیقه) از تشکیل لخته و التهاب جلوگیری می‌کند.

توصیه می‌شود در ۴۸ ساعت اول از استحمام خودداری کنید و برای جلوگیری از کبودی، طی چند روز ابتدایی از دوش آب داغ، سونا، ماساژ و وارد کردن هرگونه فشار یا ضربه مستقیم بر محل تزریق پرهیز نمایید. در مقابل، استفاده از کمپرس سرد در ۲۴ ساعت نخست می‌تواند به کاهش التهاب و کبودی کمک کند.

برای کاهش عوارض، مهم است که محل تزریق را نخارانید، در معرض آفتاب مستقیم قرار ندهید و در صورت توصیه، از کرم‌های تجویز شده توسط پزشک استفاده کنید.

کجا اسکلروتراپی انجام بدیم؟

برای انجام اسکلروتراپی، انتخاب پزشک متخصص و محیط درمانی معتبر از اهمیت بالایی برخوردار است، زیرا دقت در تزریق، انتخاب روش مناسب و پیگیری درمان نقش تعیین‌کننده‌ای در موفقیت و ماندگاری نتایج دارند. اگر نمی‌دانید برای درمان واریس به چه دکتری باید مراجعه کنید، می‌توانید مقاله «برای واریس چه دکتری باید رفت: معرفی تخصص مناسب و پزشکان شهرهای مختلف» را بخوانید تا با تخصص‌های مرتبط آشنا شوید.

دکتر نادر افشاری، متخصص قلب و واریس با بیش از ۱۵ سال تجربه تخصصی در درمان انواع واریس، یکی از پزشکان متخصص واریس در تهران است که با آشنایی کامل با طیف درمان‌های غیرجراحی، از جمله اسکلروتراپی مایع، فوم، و درمان‌های ترکیبی، توانسته است نتایج قابل‌اعتمادی برای بیماران خود فراهم کند.

در این مرکز، از مواد دارویی با تأییدیه بین‌المللی و با دوز و غلظت متناسب با شرایط هر بیمار استفاده می‌شود. درمان‌ها در محیطی ایمن، بهداشتی و مجهز در غرب تهران انجام می‌گیرند و مهم‌تر از همه، فرایند درمان صرفاً به تزریق ختم نمی‌شود؛ بلکه پیگیری وضعیت بیمار تا رسیدن به نتیجه قطعی و رضایت‌بخش جزو اصول کاری تیم درمان است. انتخاب درست، نیمی از مسیر درمان موفق را تضمین می‌کند.

هزینه هر جلسه اسکلروتراپی چقدر است؟

هزینه اسکلروتراپی بسته نوع واریس و روش درمان متفاوت است. در درمان رگ‌های عنکبوتی بسته به گستردگی و میزان مواد مصرفی هزینه بین 12-6 میلیون تومان متغیر است و به دلیل اینکه جنبه زیبایی دارد تحت پوشش بیمه قرار نمی‌گیرد. در اسکلروتراپی متوسط هزینه لیزر یا رادیوفرکانسی تقریباً 25-22 میلیون تومان است و از آنجایی که اسکلروتراپی در همان جلسه برای تکمیل فرایند درمان استفاده می‌شود بین 5 تا 8 میلیون تومان هم هزینه اسکلروتراپی برآورد شده است. در صورتی که بیمار تصویر رادیولوژی قبل از درمان به همراه مهر رادیولوژیست را داشته باشد، هزینه توسط بیمه پوشش داده خواهد شد.

سوالات متداول

آیا اسکلروتراپی برای صورت نیز انجام می‌شود؟

بله، اسکلروتراپی می‌تواند برای درمان رگ‌های عنکبوتی یا وریدهای کوچک روی صورت انجام شود، اما به‌دلیل حساسیت بالای پوست و عروق این ناحیه، معمولاً با دوز و تکنیک خاص و توسط پزشک باتجربه انجام می‌شود.

آیا اسکلروتراپی می‌تواند در زمان حاملگی انجام شود؟

خیر، اسکلروتراپی در دوران بارداری توصیه نمی‌شود، چون ایمنی کامل داروهای تزریقی برای جنین اثبات نشده و تغییرات هورمونی بارداری می‌تواند نتیجه درمان را تحت‌تأثیر قرار دهد.

آیا بعد از اسکلروتراپی امکان بازگشت همان رگ وجود دارد یا فقط رگ‌های جدید دچار مشکل می‌شوند؟

رگی که به‌طور کامل با اسکلروتراپی بسته شود، معمولاً دیگر باز نمی‌شود. با این حال، به دلیل زمینه ژنتیکی یا مشکلات زمینه‌ای گردش خون، احتمال ایجاد واریس در رگ‌های دیگر وجود دارد، بنابراین پیشگیری و پیگیری طولانی‌مدت ضروری است.

آیا افرادی که لخته خون در پا داشته‌اند می‌توانند اسکلروتراپی انجام دهند؟

سابقه ترومبوز ورید عمقی (DVT) یک عامل احتیاطی مهم است. بسته به شدت و محل لخته، پزشک باید تصمیم بگیرد و گاهی درمان جایگزین پیشنهاد می‌شود.

مدت زمان انجام اسکلروتراپی چقدر است؟

معمولاً هر جلسه اسکلروتراپی بین ۱۵ تا ۴۵ دقیقه طول می‌کشد و بسته به تعداد و وسعت رگ‌ها ممکن است چند جلسه درمان نیاز باشد.

بهترین زمان برای انجام اسکلروتراپی چه موقع است؟

اسکلروتراپی در تمام طول سال قابل انجام است، اما بسیاری از بیماران فصل پاییز و زمستان را به دلیل راحت‌تر بودن استفاده از جوراب واریس انتخاب می‌کنند.

اگر پس از اسکلروتراپی جوراب واریس استفاده نشود چه اتفاقی می‌افتد؟

پوشیدن جوراب واریس باعث کاهش تورم و افزایش اثربخشی درمان می‌شود؛ عدم استفاده می‌تواند روند بهبودی را کند کرده و احتمال عوارضی مانند کبودی یا بازگشت رگ‌ها را بیشتر کند.

پس از اسکلروتراپی چه زمانی می‌توان استحمام کرد؟

معمولاً توصیه می‌شود ۲۴ تا ۴۸ ساعت پس از درمان از حمام آب داغ یا سونا اجتناب شود و پس از آن استحمام کوتاه با آب ولرم بلامانع است.

آیا اسکلروتراپی می‌تواند موجب ایجاد لخته خون شود؟

تشکیل لخته عمقی بسیار نادر است؛ در اغلب موارد، اسکلروتراپی فقط موجب بسته شدن رگ‌های سطحی هدف می‌شود و عارضه جدی به ندرت رخ می‌دهد.